Arkadiusz-Manus Dei -Arcadius

Zdziwiłby się August gdyby mógł zobaczyć monetę jednego ze swoich następców.

Wybita przez Teodozjusza dla uczczenia wyniesienia do roli współwładcy  syna Arkadiusza, jest przykładem  zmiany jaka  dokonała się w IV wieku.
Chrześcijaństwo ,które stało się jedyną oficjalną religią  ,poddano na tym numizmacie próbie syntezy z państwem imperialnym.
Władca przedstawiony na niej to  nie primus inter pares a pomazaniec boży.
Tu już nie ma miejsca na pozory ustroju republikańskiego ,to wizerunek cesarza, który jest uświęconym autokratą obcującym z boskością.
Zmieniło się Imperium Romanum ,zmienili się też władcy.Teraz to  cesarze siedzący na tronie niczym posągi ,wpatrzeni przed siebie,   którym należy składać proskynesis.Ceremoniał, protokół, półprzezroczyste kotary , które oddzielały ich od reszty dworu wszystko to sprawiało ,że władcy stali się kimś między niebem a ziemią. Ręka Boga wkładająca diadem na głowę Arkadiusza to wizualizacja takiej koncepcji władzy.Uświęcony autokratyzm w czystej postaci...
Na rewersie widzimy cesarza wojownika  z jeńcem u stóp, trzymającego labarum z chrystogramem. To następny przykład łączący władcę z opatrznością w imieniu której i z jej błogosławieństwem podejmuje wszelkie działania.
Moneta która dziś prezentuję pochodzi z Nikomedii .To nagromadzenie symboli zapowiada też supremację cesarza nad kościołem wschodnim.Cesarz nierozerwalnie związany z religią jako zastępca i pełnomocnik Boga stawał się jego namiestnikiem.Osobą świętą równą apostołom.
Opis monety:
AE2   RIC IX 41 mennica Nikomedia 383-388 rok n.e. Waga 4,4g
Awers:D N ARCADIVS P F AVG popiersie zwrócone w prawo  w diademie,płaszczu i zbroi trzymające włócznię koronowane przez rękę Boga.
Rewers:GLORIA ROMANORVM cesarz stojący na wprost, trzymający w prawej ręce labarum z chrystogramem opierający lewą rękę na tarczy,jeniec u stóp z lewej.W odcinku menniczym *SMNB
W polu z prawej T

V wiek -moja pasja.

Oj wciągnął mnie ten V wiek i wciąga coraz bardziej.
Temat tak niszowy ,że na portalach aukcyjnych ciężko coś upolować w miarę czytelnym stanie.
Jeżeli już  pojawi się coś sensownego ,to osiąga bardzo wysokie ceny.
Ostatnio udało mi się coś niebywałego.W zestawie "złomków" wyłowiłem dwie bardzo ciekawe monety.A cena jak to za "złomki" była bardzo niska.
Pierwszy rzucił mi się w oczy brązik Walentyniana III. To dla niego zakupiłem resztę.
Z początku identyfikowałem go jako R2 gdyż  w polu rewersu widziałem literkę T.
Dopiero po otrzymaniu przesyłki stwierdziłem ,że  jest to Christogram. I tu zrobiło się ciekawie bo wyszło  ,że to RIC X 2137 R4 !
To nie była ostatnia niespodzianka.Po obejrzeniu reszty zauważyłem ciekawy AE3 z cesarzem trzymającym glob. Dość ładny wizerunek cesarza kontrastował z brakiem napisów otokowych.Wybity na zbyt małym krążku metalu utrudniał atrybucję.Nie do ustalenia jest np mennica.
Jednak ten typ rewersu z gwiazdką w polu występował tylko u Teodozjusza II wśród trzech numerów RIC.   W ten sposób zdałem sobie sprawę że to następny R4 w "złomkach".
Tak do kolekcji V wieku n.e., trafiły dwie bardzo rzadkie monetki.
Kolekcja to dość duże słowo jak na coś co można zmieścić w pudełku od zapałek ale nie zapominajmy że to monetki ważące ok.1 g

Zakupiony zestaw.

Prawda że dla niewprawnego oka to tylko kupka złomków?

Teraz opiszę dwa  brązy ,które tak szczęśliwie wypatrzyłem wśród innych monet widocznych na zdjęciach.

Pierwsza z nich to :AE4 Walentynian III RIC X 2137 (R4) Waga:0,9g. Mennica Rzym 425-435 rok n.e.

Awers:DN VALENTINIANVS PF AVG popiersie w diademie perłowym,zbroi i płaszczu zwrócone w prawo.

Rewers:VICTOR_IA AVGG Wiktoria krocząca w lewo,trzymająca trofeum,ciągnąca jeńca.W lewej stronie pola Christogram.W odcinku menniczym RM

Druga moneta to:AE3  Teodozjusz II RIC X 421-423 (R4) Waga 1,5g  Mennica Konstantynopol Nikomedia lub Cyzikus

Awers:THEODOSIVS P F AVG popiersie w diademie perłowym i płaszczu zwrócone w prawo.

Rewers:GLOR ORVIS TERRAR cesarz stojący na wprost,trzymający labarum w prawej ręce i glob z krzyżem w lewej.W lewym polu gwiazdka.W odcinku menniczym CONS,SMNA lub SMKA 423-425 rok n.e.

Warto zwrócić uwagę na różnicę  w stylistyce tych monetek.Wybite w przybliżonym czasie bardzo się różnią .Wyemitowane na wschodzie popiersie Teodozjusza II prezentuje się o wiele lepiej niż podobizna Walentyniana III z Rzymu.

Niesamowite jeszcze jedna hybryda !

To kolejna w mojej kolekcji hybryda denara Lucjusza Werusa i innego cesarza.
Tym razem jest nim nie Marek Aureliusz a Antoninus Pius.
Rewers RIC 439,440 przedstawiający kolumnę wystawioną dla niego ,pochodzi z pośmiertnej monety tego władcy .
Awers to  wczesny wariant denara np RIC 491 . Wybicie  tego "muła"  musiało nastąpić w 161-162 roku n.e.
Stylistycznie poprawny, wskazuje na  oficjalną emisję.
Nie wiem czy gdziekolwiek odnotowano podobny egzemplarz ale jest to raczej unikat.
Częstotliwość z jaką ostatnio znajduję zaprezentowane przeze mnie wcześniej "unikaty" pokazuje jak powszechne w tamtych czasach były takie pomyłki.
To co niedawno jeszcze było dla mnie czymś niezmiernie rzadkim ,wcale aż takim nie jest.
Przynajmniej w przypadku denarów.
Ciekawy rewers przedstawiłem w przypadku sesterca z mojej kolekcji :
http://romaeaeternae.blogspot.com/2015/11/sesterc-antoninus-pius.html
Opis monety:
Hybryda RIC 491 Lucjusz Werus i RIC 439 ,440  Antoninus Pius
Mennica Rzym 161-162 rok n.e..Waga 2,7 g
Awers: IMP L VERVS AVG Głowa Lucjusza Werusa zwrócona w prawo  (RIC 491)
Rewers: DIVO PIO kolumna z posągiem cesarza.

Wszystkie zdobyte przez trzy lata hybrydy wskazują na to, że tego rodzaju monety za wyjątkiem sesterca nie są aż tak rzadkie jak z początku myślałem.

Kolekcja tego typu numizmatów powoli rośnie.

Zeno AE2 -Chersonez

Bardzo ciekawa moneta która do mnie ostatnio trafiła to AE2 pochodzący z Chersonezu.
Wybity prawdopodobnie w tym mieście choć pod szyldem mennicy w Konstantynopolu.
Większość AE2 z tego okresu pochodzi właśnie z tamtego rejonu.
Egzemplarz ,który trafił do mojej kolekcji posiada błąd w napisach otokowych awersu.
Zamiast skrótu PERP mamy PERE .Pod koniec V wieku n.e. na wschodzie widoczny jest upadek znajomości języka łacińskiego co widzimy w postaci takich literówek.
Błędy możemy spotkać na monetach tego okresu pochodzących z Konstantynopola a co dopiero powiedzieć o tak odległej prowincji jak Krym.
Jest druga połowa V wieku.
Chersonez Taurydzki w tym czasie był miastem podupadłym.
Najazdy Hunów,załamanie handlu i gospodarki bardzo je osłabiły i wyludniły .
I tu pojawia cesarz Zenon którego monetę dziś opisuję.To właśnie jego działania i dotacje sprawiły,że miasto odzyskało swój dawny blask, odbudowano fortyfikacje a okres prosperity  trwał przez cały VI wiek.
Możliwe ,że już wcześniejsze emisje cesarzy Teodozjusza II i Leona z otwartej w połowie V wieku mennicy zapowiadały ożywienie gospodarki w tym rejonie.
Mam taką swoją teorię na temat daty jej otwarcia.Moim zdaniem nastąpiło to w okolicy 455 roku n.e.
gdyż część wybijanych  przez nią monet ma wizerunki niespotykanych w tym czasie brodatych cesarzy.
Prawdopodobnie nawiązywano w ten sposób do dawnego zwyczaju żałobnego niegolenia zarostu.
Czyżby pośmiertna emisje z Teodozjuszem II i Walentynianem III ?
Opis monety:
RIC 948  R2 Mennica Chersonez Taurydzki Waga 4g.
Awers:DN ZENO PERE AVG popiersie cesarza w diademie perłowym ,zbroi i płaszczu zwrócone w prawo.
Rewers:CONCORDIA Cesarz stojący w prawo,trzymający w prawej ręce długi krzyż a glob w lewej z nogą wspartą na jeńcu.

Następna hybryda.

Jak to już staje się zwyczajem co jakiś czas wyławiam hybrydy duetu Lucjusz Werus/Marek Aureliusz.
Tym  razem do mojej kolekcji trafił subaeratus .
Początkowo byłem przekonany że to denar lecz po otrzymaniu przesyłki okazało się, że to jednak fałszerstwo mennicze.
Nie jest to chyba produkt oficjalnej mennicy chociaż stylistyka tego nie wyklucza.
I co my tu mamy? Jak zwykle liczba TRP jest wyższa o tej jaką zdążył przed śmiercią piastować Lucjusz Werus. Jest TRP XIX  a może być najwyżej TRP VIIII.
W ten sposób udaje mi się od jakiegoś czasu odnajdywać hybrydy monet tego podwójnego panowania.
Jeżeli mowa o hybrydach to w przypadku denarów nie jest to aż taka rzadkość jak myślałem.
Część z nich  najpewniej nie jest z oficjalnych emisji.
Natomiast sesterc ,który jako pierwszy "muł" trafił do mojej kolekcji to już zupełnie inna sprawa.
Naprawdę takich monet nie ma dużo.Najpewniej kilka znanych egzemplarzy (pięć?) , jeżeli spojrzeć na cała historię tego nominału.
Opis monety:
Hybryda denarów Lucjusz Werus RIC 540 (166rok n.e.) /Marek Aureliusz RIC 91-93 (163-164 rok n..e)
Waga:2,4 g
Awers:(Lucjusz Werus)  L VERVS AVG ARM PARTH MAX głowa cesarza w wieńcu zwrócona w prawo.
Rewers:(Marek Aureliusz) P M TR P XVIIII IMP III COS III  Mars stojący w prawo,trzymający włócznię,oparty na tarczy.

 Widoczne kropki to pierwszy sygnał że to subaeratus.

 Ostateczny dowód.

Kupując nie miałem możliwości by to zobaczyć.

Tym razem hybryda ale subaeratus.

Wszystkie moje hybrydy Lucjusz Werus/Marek Aureliusz .

W tym ekstremalnie rzadki i unikalny sesterc.

Jeden z pięciu znanych egzemplarzy dla całej historii nominału.

Bardzo rzadki AE4 z Walentynianem III

Warto przeglądać uważnie portale aukcyjne.
Ostatnio trafił do mnie bardzo rzadki (R3) AE 4 z Walentynianem III wyemitowany przez Teodozjusza II.
Opisany jako "ancient roman bronze coin Valentinian"  nie zwrócił większej uwagi innych licytujących .
W ten sposób do mini kolekcji monet z tym cesarzem dołączyła kolejna.Tym razem jest to następny brązik wybity na wschodzie.
Jest rok 425 n.e.
Podział imperium był już w tym czasie trwały co uwidoczniła uzurpacja Jana ,która zniweczyła plan ponownego zjednoczenia pod rządami Teodozjusza II .

Teodozjusz II

Wszystko  tymczasem pozostało w rodzinie ...Obydwie części imperium rządzone miały być przez kuzynów.
O więzach tych świadczy rewers monety.Widzimy na nim Wiktorię trzymającą dwa wieńce .Jest to też jednak  widoczny znak  podziału cesarstwa na dwa odrębne państwa.Ich symbolem są właśnie wspomniane wieńce.Niby połączone, jednak zawsze dwa ...

Opis monety:
Walentynian III
RIC X 438 (R3) (Teodozjusz II) mennica Cyzikus 425-435 rok n.e. ,pierwsza oficyna .Waga 1 g
Awers:Popiersie Walentyniana III w diademie perłowym ,zbroi i płaszczu zwrócone w prawo.
Rewers: Wiktoria stojąca  na wprost ,trzymająca wieńce w lewej i prawej ręce.W odcinku menniczym  SMKA
.

 Walentynian III nigdy tak naprawdę nie rządził samodzielnie.Po wstąpieniu na tron jako  dziecko w pierwszym okresie (regencji) władzę sprawowała jego matka  Gallia Placidia.
I z tego właśnie czasu pochodzi opisywana moneta.Potem nieformalnym władcą zachodniej części cesarstwa stał się Aecjusz.

Walentynian III ,jego matka Galla Placidia i siostra Honoria

 Moje zainteresowanie V wiekiem zaowocowało już kilkoma ciekawymi monetami Walentyniana III.
Na zdjęciu widzimy te wybite na wschodzie jak i na zachodzie.
Pierwsze trzy u góry to egzemplarze Z Cyzikus i Konstantynopola (Chersonezu). Reszta to mennica rzymska ,bądź  jak w przypadku środkowej monety, możliwe naśladownictwo z północnej Afryki .
Widoczna jest różnica stylu.Monety zachodnie są o wiele prymitywniejsze.

Marek Antoniusz / Oktawian -denar

Dziś chciałbym zaprezentować ciekawy denar z przedstawicielami drugiego triumwiratu, którymi są Marcus Antonius  i Gaius Julius Caesar Octavianus .
Moneta wybita została wiosną lub wczesnym latem 41 roku p.n.e w mennicy wojskowej na terenie Efezu.
Urzędnikiem odpowiedzialnym za emisję był Kwestor Propretor Marcus Barbatius Pollio.
Powstały 43 roku drugi triumwirat był urzędem w którego skład wchodzili :  Marek Antoniusz,Oktawian i Lepidus .Ustawa uchwalona przez senat czyniła tą umowę całkowicie legalną.
Podzielono prowincje w ten sposób że wschód przypadł Antoniuszowi. I tam właśnie udał się on po zwycięstwie pod Filippi.Chodziło o zapewnienie wypłat nagród dla legionistów które im obiecano.
Złupione wcześniej przez Kasjusza krainy wschodu znowu były "wyciskane" do granic możliwości.
Znamienne słowa są słowa jakie wypowiedział Hybreas w obronie łupionych prowincji „Jeśli ty możesz dwa razy podatki ściągać w jednym roku, to możesz i dziesięć razy zrobić lato, i dziesięć razy jesień"
Efektem  działalności  Antoniusza jest opisywany przeze mnie denar.

Wizerunki obydwu triumwirów ,mimo że stan zachowania monety nie jest najlepszy doskonale pasują do ich opisu.

Tłusty i długowłosy- jak nazwał Antoniusza Juliusz Cezar znakomicie kontrastuje z drobną niepozorną podobizną Oktawiana.

Opis:
RSC 8 Waga :2,5 g
Awers:M ANT IMP AVG III VIR R P C M B A R B AT Q P, głowa Marka Antoniusza zwrócona w prawo, MP oraz AV - ligatura.
Rewers: CAESAR IMP PONT III VIR R P C  Głowa Oktawiana zwrócona w prawo.
Opis skrótów z napisów otokowych:
M ANT - MARCVS ANTONIVS
IMP- IMPERATOR
AVG- AVGVR
III VIR R P C  -III VIR REI PVBLICAE
M B A R B AT  -MARCVS BARBATIVS
Q-QVAESTOR
P-PROPRAETORE
PONT-PONTIFEX
Pamiątkę po Marcusie Barbatiusie Pollio emitencie denara można znaleźć na Forum Romanum przy Iacus Iuturne.
Zapewne wcześniej będąc edylem kurulnym odnowił otoczenie tego świętego źródła.