Makrian Młodszy-antoninianus-Macrianus

No i przybył w kolekcji  następny ciekawy numizmat.
Krótkie panowanie z reguły oznacza niewielką  ilość zachowanych egzemplarzy monet.
Tak jest i w tym przypadku.Rzadki antoninianus  Makriana Młodszego wybito prawdopodobnie pod koniec 260 roku n.e. lub w pierwszej połowie 261.
Jest to moneta dość rzadka i ceniona.

Titus Fulvius  Iunius Macrianus Minor   po przegranej bitwie Waleriana pod Edessą został wyniesiony przez legiony wschodnie ,wraz z bratem Kwietusem do godności cesarskiej.
Wydarzyło się to w nieszczęsnym 260 roku n.e.

Tryumf Szapura nad Walerianem

Imperium osłabione najazdami i przegranymi wojnami,podzieliło się na trzy części. Gorzej już nie mogło być. Było to apogeum kryzysu państwa rzymskiego III wieku.
Następna wojna domowa, do której doszło ukazała jak słabe są podstawy tych uzurpacji ,czyli ówczesna armia rzymska a właściwie jej morale.Nieuchronna konfrontacja z wojskami prawowitego cesarza Galiena nastąpiła gdzieś w Panonii.
Rzymianie stanęli  naprzeciw Rzymian...

Legioniści III wiek n.e.

Legioniści obydwu stron nie mieli jednak ochoty na bratobójczą walkę.Przypadek spowodował , że chorąży wojsk Makrianów potknął się, opuszczając sztandar.
Zaistniałą sytuację wzięto za umówiony sygnał do poddania się.I to był koniec...
Bitwa, której nie było położyła kres uzurpacji i życiu Makrianów a  w nieodległym czasie Kwietusa.
Opis monety:
Antoninianus RIC 9 Mennica Samosata  Waga 2,98 g.
Awers:IMP C FVL MACRIANVS P F AVG  Popiersie w koronie promienistej i zbroi zwrócone w prawo.
Rewers:IOVI CONSERVATORI  Jowisz siedzący na tronie w lewą stronę,trzymający berło i paterę mający u stóp orła stojącego w lewo z głową zwróconą w prawo w polu po lewej gwiazdka .

 Na koniec zdjęcia monet Makrianusa i Kwietusa razem.Bracia spotkali się ponownie w mojej kolekcji.Warto zwrócić uwagę na odwołanie się do tradycyjnych bóstw(Jupiter) jak i do coraz bardziej popularnego Sol Invictus.

Monety Wandalów z mojej kolekcji -część 2

Pora na następne nummusy Wandalów.Tym razem zaprezentuję monety Trasamunda i Hilderyka.
Panowanie Trasamunda to lata 496-523 n.e. Prawo senioratu które obowiązywało w państwie Wandalów sprawiło ,że objął on tron po swoim bracie Guntamundzie.
W tym czasie po ustaniu  wypraw łupieżczych następuje wyraźna prowincjonalizacja dziejów tego ludu.
Trasmund chociaż sam był arianinem starał się o poprawę relacji z miejscową katolicką ludnością rzymską a za jej pośrednictwem z Cesarstwem Bizantyńskim.
Z czasem po zmianie po zawiązaniu sojuszu z Ostrogotami, prześladowania powróciły lecz nigdy nie były tak silne jak za Huneryka.
Monety ,które przypisywane są temu królowi to nummusy z silnie zbarbaryzowaną sylwetką Wiktorii.
Te kilka kresek połączonych ze sobą wymaga dużej wyobraźni by dostrzec w nich uskrzydloną postać.
W mojej kolekcji znalazło się pięć takich egzemplarzy za sprawą jednego tylko zakupu.
Zasiliły kolekcję wraz z innymi numizmatami przypisywanymi Wanandalom a opisanymi jako "Monnaies Romaine Afrique du nord".

Niestety nie są najlepiej zachowane .Resztki napisów  widoczne są na dwóch nummusach.Jednak stylistycznie pasują do panowania Trasamunda i prawdopodobnie są to monety wspomnianego władcy.
Opis :
Nummus AE4  Waga:0,6 g,0,5 g,0,6 g,0,5 g,0,9 g  Mennica Kartagina 496-523 rok n.e.
Referencje:MEC 1,31-2,BMC Vandals 37-41 
Awers:Popiersie w diademie,zbroi i płaszczu zwrócone w prawo.
Rewers:Wiktoria zwrócona w prawo ,trzymająca wieniec i palmę.

Złupienie  Rzymu przez Wandalów.

Wśród wielu łupów znajdowały się także kobiety z rodziny cesarskiej w tym Eudokia ,córka Walentyniana III.

Następne  dwie monety ,które chciałby dzisiaj zaprezentować ,pośrednio związane są z wydarzeniami roku 455 kiedy Wandalowie złupili  Rzym.
Kruchy układ między Cesarstwem rządzonym przez Walentyniana III a Wandalami przewidywał  zakładników.Przez pewien czas był nim Huneryk syn Genzeryka.
By pogłębić "zależność" zaręczono go z córka cesarza Eudokią.
Śmierć Walentyniana III, który reprezentował zawarte umowy oraz niewywiązanie się z obietnicy  małżeństwa ,było jedną z "oficjalnych" przyczyn najazdu.
W ten sposób, wśród łupów znalazła się miedzy innymi niedoszła narzeczona.
Ślub odbył się  oczywiście już w Kartaginie a owocem tego związku był Hilderyk.
Niestety prawo senioratu spowodowało ,że objął on tron nie po ojcu Huneryku a dopiero  po śmierci Trasamunda w roku 523!
Będąc już w podeszłym wieku, mając takich przodków dążył do sojuszu a może  nawet do połączenia z odradzającym się Cesarstwem Bizantyjskim .
Spowodowało to opór konserwatywnej opozycji wandalskiej a w konsekwencji odsunięcie od władzy  i uwięzienie.
Prezentowanie dzisiaj nummusy są jednymi z ostatnich wybitych przez Wandalów. Co ciekawe na tym z prawej zachował się napis REX.

Opis :
Nummus AE4 Waga 0,5. i  0,6 g.        Mennica Kartagina 523-530 rok
Referencje:MEC 24-25,MIB21,BMC Vandals149-10     
Awers:(HILD) REX  Popiersie w diademie zbroi i płaszczu zwrócone w prawo.
Rewers:Krzyż w wieńcu. 

Na koniec moneta zagadka.Bardzo ładnie zachowana.Styl i pochodzenie (ta sama przesyłka"Monnaies Romaine Afrique du nord"  ) wskazuje na Wandalów.
Waga natomiast jest wyższa 1,3 g .Jest też większa od innych -13 mm przy średniej 7-8 mm pozostałych.Napisy awersu to trudne lub niemożliwe do oczytania kreski.Pierwsza litera to prawdopodobnie D .Czyli DN (DOMINVS NOSTRVM).Dalej jednak to tylko pochylone  znaczki.
Może ktoś odczyta lub widział podobny egzemplarz?

Subaeratus -Publiusz Licyniusz Krassus- zapowiedź katastrofy.

Chciałbym przybliżyć następną monetę wybitą przez syna sławnego ojca.

Bardzo ciekawą z  powodu zapowiedzi przedsięwzięcia ,które okazało się katastrofą dla  obydwu Krassusów i dla samego Rzymu.

Publiusz Licyniusz Krassus był synem słynnego Marka Licyniusza Krassusa członka pierwszego triumwiratu.

Marek Licyniusz Krassus

Triumwirat zawiązany w 60 roku p n e a następnie odnowiony w 55 roku p n e był nieformalnym porozumieniem między Krassusem ,Pompejuszem i Cezarem.
Sukcesy militarne dwóch ostatnich spowodowały wzrost ambicji w tym kierunku u Krasssusa.
Owocem tego stała się tragiczna w skutkach wojna z Partami.
I w tym momencie warto przyjrzeć się rewersowi monety którą dzisiaj prezentuję.
Jest kilka jego interpretacji :
1 Upamiętnienie zwycięstwa przy bramie Kollińskiej .
2 Poddanie się Tigranesa Pompejuszowi.
3 Przegląd koni ekwitów związany z pełnioną funkcją cenzora.
4 Zobrazowanie przygotowań do wojny z Partami.
Najbardziej prawdopodobną jest jednak ta ostatnia ,za sprawą wojownika lub sylwetki kobiety w charakterystycznym dla Partów nakryciu głowy o nazwie kyrbasia.
Jak interpretować konia za postacią  ?To też ciekawa sprawa.Warto pamiętać ,że główną siłą Partów była konnica a zwłaszcza katafrakci.

Katafrakci

Możliwe ,że chodziło o symboliczne przedstawienie wroga. Przekaz propagandowy mógł brzmieć:
"Spójrzcie na tych ,którzy wkrótce nam ulegną".
Niestety w wyniku przebiegu bitwy pod Carrhae, gdzie konnica Partów unicestwiła legiony rzymskie a życie w tym starciu stracił emitent  monety jak i jego ojciec ,przekaz zmienił się na :"Pamiętajcie to nasi oprawcy".

Bitwa pod Carrhae

Opis monety:

Denar subaeratus P. Licinius Crassus  RRC 430/1 Mennica Rzym 55/54 rok p.n.e.

Waga 3,2 g

Awers:Popersie Wenus w wieńcu i diademie zwrócone w prawo ,za nią SC.

Rewers:Postać kobiety lub wojownika w kybrasii,trzymająca za uzdę konia ,mająca u stóp zbroję ,miecz i tarczę  P. CRASSVS M.F.

Egzemplarz ,który zakupiłem wymagał lekkiego podczyszczenia.Mimo nie najlepszego stanu moneta jest w pełni czytelna.

Monety Wandalów z mojej kolekcji -część 1

Zainteresowanie  mennictwem rzymskim z V wieku doprowadziło mnie do brzegów Afryki Północnej.
Okres ,który uważam za tak ciekawy jest ściśle powiązany  z państwem Wandalów i ich monetami.
Przybyło  mi tego ostatnio sporo, głównie za  sprawą zakupów z Francji.
Emisje ,które przypisywane są Wandalom dotyczą monet srebrnych i brązowych. Bardzo interesujące jest ,że nigdy nie wybijali ich w złocie. Nie było to bynajmniej spowodowane brakiem  kruszcu.
Pół pirackie państwo miało go pod dostatkiem. Ogołociwszy zachodnią część imperium z wszelkiego bogactwa ,skarbiec  był pełen a gospodarka funkcjonowała zupełnie dobrze.
O jej stanie świadczą liczne znaleziska monet srebrnych i drobnych będących w obiegu rynku wewnętrznego.

Wandalowie łupiący Rzym w 455 roku.

Dzisiaj chciałbym zaprezentować kilka nummusów przypisanych do konkretnych władców tego plemienia a także takich gdzie atrybucja jest już sporna.
Identyfikacja tych maleństw jest  w dużej mierze problematyczna a ponad stuletni katalog Wrotha nieaktualny.
Zacznijmy od najbardziej kontrowersyjnej monety.
Dwa nummusy z palmami ,oznaczone jako  wandalskie (Wroth 26 ,BCM 68ff) ,obecnie w publikacji  W.Hahn ,M.Metlich  -Money of the Incipient  Byzantine Empire Continued  opisano jako brązy o nominale trzech nummi, cesarza bizantyjskiego Maurycego Tyberiusza!
Takiej interpretacji pochodzenia ,dokonano na podstawie analizy wyobrażeń i analogii z innymi podobnymi brązami tego władcy ,które pochodzą z Afryki północnej.
O nominale mają świadczyć trzy owoce pod palmą, będące oznaczeniem trzech nummi.
Znaleziska archeologiczne zaprzeczają jednak temu poglądowi.
W tej chwili  większość znanych mi egzemplarzy z palmami opisane jest jednak jako wandalskie.
Wykopaliska sugerują końcówkę  królestwa Wandalów lub pierwsze lata po"rekonkwiście"Justyniana.
Nawiązanie do symboliki punickiej wskazuje jednak na emisję z czasów Gelimera (530-534).To oczywiście tylko moje przypuszczenie.
Jedno jest raczej pewne, nummusy tego typu pochodzą z pierwszej połowy VI wieku.

Waga: 07 g i 0,5 g   Mennica Kartagina 
Atrybucja: Wandalowie ,Gelimer ?-Wroth 26 ,68ff   lub Murycy Tyberiusz W.Hahn ,M.Metlich 134a,134b lub czasy Justyniana
Awers:Popiersie w diademie,płaszczu i zbroi zwrócone w prawo.
Rewers:Drzewo palmowe pod którym leżą owoce.Trzy z lewej i trzy z prawej.

 Kto znajduje się na tych prymitywnych wizerunkach Gelimer,Justynian a może Maurycy Tyberiusz? 

Następnymi ciekawym przykładami  mennictwa Wandalów   są nummusy z gwiazdą i literą D .

Określane jako proto -wandalskie, datowane są na lata 455-484,czyli na czasy Genzeryka lub jego syna Huneryka.

Inną atrybucją jest  przypisanie tych brązów początkom panowania Guntamunda (484-496).Nie wiem czy jest to prawidłowe.
Brak jakichkolwiek napisów utrudnia określenie jaki władca  wybijał te monety.
W tym przypadku bardzo ważny jest kontekst znalezisk.
Waga: 0,7 g    Mennica Kartagina
Atrybucja:MSV 185-191,BMC Vandals 16-172,MEC 1
Awers:Popiersie w diademie ,płaszczu i zbroi zwrócone w prawo
Rewers:Gwiazda w wieńcu

Waga:0,5 g     Mennica Kartagina
Atrybucja:MEC 1,13-14;BMC Vandals 150-1
Awers:Popiersie w diademie ,płaszczu i zbroi zwrócone w prawo.
Rewers: D w wieńcu

Trofea Pompejusza - subaeratus

Dzisiaj czas na monetę ,która jest pewnego rodzaju propagandowym podsumowaniem  dokonań Pompejusza i przedstawieniem dlaczego był dla współczesnych  "Wielki".
Zobrazowaniem tym są trzy trofea ,które widać na rewersie monety wybitej przez jego zięcia Faustusa Korneliusza Sullę, syna słynnego dyktatora.

Pompejusz korzystający z poparcia stronnictwa optymatów.,zapewne skwapliwie akceptował   odejście od utartych wzorców mennictwa republikańskiego i symboliczne ukazanie jego dotychczasowych osiągnięć.
Denar wybity został przecież w 56 roku  p.n.e  w czasie gdy Krassus ,Cezar i Pompejusz renegocjowali triumwirat.

Pierwszy triumwirat :Cezar,Pompejusz,Krassus

Faustus ,który  jako urzędnik monetarny świadomie nawiązał do sukcesów teścia ,pośrednio gloryfikował swojego ojca.

Sulla

W tym miejscu należy wspomnieć o bardzo ciekawej sprawie. Rewers jest swoistą  kopią pierścienia Pompejusza, na którym podobnie jak na pierścieniu Sulli widniały trzy trofea.Wspomina o tym Kasjusz Dion w "Historii rzymskiej".
"Nawet jak Pompejusz zmarł,wielu przez długi czas w to nie wierzyło ,aż do czasu,gdy zobaczyli przesłany pierścień z pieczęcią na którym -tak jak na pierścieniu Sulli-wyryte były trzy trofea."

W przypadku Pompejusza trofea wyobrażają jego zwycięstwa w Europie,Azji i Afryce.Z kolei dzban (capis) i laska kapłańska (lituus) można odnieść do funkcji augura ,którą sprawował.I tutaj można powiązać te symbole ze sobą .
Nic przecież nie dzieje się bez wiedzy i akceptacji bogów..., których wybrańcem i przedstawicielem jako kapłan jest Pompejusz.
Awers denara to wizerunek bóstwa opiekuńczego Pompejusza -Wenus.Berło, które  towarzyszy bóstwu pozwala na utożsamianie jej z Wenus Victrix.
Bogini tej dedykował świątynie w monumentalnym kompleksie Teatru Pompejusza na Polach Marsowych.

Opis monety:
Denar subaeratus mennica Rzym 56 rok p.n.e
RRC 426/3 ,RSC Cornellia 63,Sear 5 -386 Waga 2,67g
Awers:Popiersie Wenus z wieńcem i diademem zwrócone w prawo,berło nad ramieniem.
Rewers:Trzy trofea,lituus i capis ,pod spodem napis FAVSTVS

Basiliscus! -Najmilsze są niespodzianki-Bazyliskus !

Kupując po raz drugi zestaw opisany "Monnaies Romaine Afrique du nord" miałem wypatrzonych w nim kilka monet o proweniencji niewątpliwie wandalskiej.
Były tam nummusy Guntamunda,Trasamunda i oczywiście opisany wcześniej rzymski Walentyniana III.
Pełen obaw po ostatniej  kradzieży o rzetelność firmy zwanej "Poczta Polska", czekałem na przesyłkę.
Na szczęście dotarła...Wstępna selekcja zestawu wyłowiła od razu to co widziałem na zdjęciach.

Potem znalazłem coś ,co nieoczekiwanie stało się "czarnym koniem" tego zakupu.
Nummus ,może w nie najlepszym stanie ale dobrze rozpoznawalny, po częściowo widocznym lecz bardzo charakterystycznym monogramie widniejącym na rewersie.

Tak to co wyłowiłem z tej kupki złomków to BAZYLISKUS ! I jak tu się nie cieszyć z takiej niespodzianki?
Mennica Kartaginy pod koniec V wieku emitowała mnóstwo drobnej monety często będącej naśladownictwami.
Możliwe ,że i ten egzemplarz  to tego typu produkt.
Jest jakaś przewrotność w tym,że moneta tego cesarza trafiła do mnie z innymi wandalskimi miedziakami.
Przecież to on ,zanim sięgnął po purpurę dowodził w 468 roku armią i flotą która miała odbić rzymską Afrykę z rąk tego plemienia.
W tym czasie zachodnia część imperium nie mogła już w samodzielnie podjąć takiego wysiłku.
Zrujnowana i zubożała nie  była  tak atrakcyjna dla "pirackiego"państwa Genzeryka jak wschód.
Co raz częstsze wypady Wandalów na ziemie Bizancjum i chęć odbudowy zachodu ,doprowadziły do zorganizowania wspomnianej wyprawy ,fatalnie dowodzonej przez szwagra cesarza Leona ,Bazyliskusa .
Po początkowych sukcesach rzymian nastąpił niezrozumiały pięciodniowy rozejm,który dał czas Wandalom na przygotowanie podstępu ,kończącego próbę odbicia Afryki.
Czekali na pomyślny wiatr i użyli branderów które spaliły połowę rzymskiej floty.
Zachód był stracony a imperium wschodnie zostało praktycznie bankrutem...

Wojownik Wandalów wraz ze sprzymierzonym Alanem na brzegu Afryki.

Podobną taktykę zastosowano wobec "Wielkiej Armady" w XVI wieku

Po powrocie do Konstantynopola nieudolny Bazyliskus ,którego ledwie widoczną sylwetkę można zobaczyć na awersie, życie zawdzięczał tylko wstawiennictwu swojej siostry Weryny.

Jego późniejsze panowanie było krótkie i nie pozostawiło wielu numizmatów.

Opis monety:

Basiliskus AE 4  RIC1014v  Waga:0,8 g     Mennica: Kartagina?Naśladownictwo?

Awers:DN bASIL.....AVG popiersie w diademie perłowym i płaszczu zwrócone w prawo.

Rewers:Monogram Bazyliskusa

 Na koniec chciałbym pokazać zdjęcia monety Bazyliskusa w towarzystwie serbskiego fałszerstwa.
Kupiłem je jakiś czas temu z świadomością że nie jest to oryginał.Nie kosztowała dużo więc w celach edukacyjnych trafiła do zbioru.
Niestety podobne egzemplarze sprzedawano za ciężkie pieniądze  mniej świadomym kolekcjonerom.
Serbowie w szczególności upodobali sobie AE4 z V wieku ,na których widnieją monogramy.
Na szczęście podrabiają je dość charakterystycznie.Nie tak łatwo skopiować nieporadny styl V wieku.